Kort antwoord
Fotograferen op straat mag meestal. Gebruiken is een tweede vraag. Zodra je beeld met herkenbare mensen zakelijk gebruikt, geldt de AVG, ook op de openbare weg. Op het portretrecht kan iemand zich beroepen als hij een redelijk belang heeft. Bij reclame heeft hij dat volgens de Hoge Raad in beginsel altijd. Voor een sfeerbeeld met passanten op de achtergrond ligt het lichter, maar beter is om te kadreren zonder herkenbare voorbijgangers. Wie prominent in beeld komt, vraag je om toestemming.
De stad is een prachtig decor. Een bedrijfsvideo op de Erasmusbrug, een productfoto op de markt, een reel met de drukte van de Lijnbaan. Maar op straat loopt iedereen die je niet hebt gevraagd. Wat mag je met die mensen in je beeld?
Maken en gebruiken zijn twee vragen
Maken. Volgens auteursrecht.nl is fotograferen en filmen in de openbare ruimte in het algemeen toegestaan, zonder dat je voorbijgangers hoeft te vragen. Je houdt wel rekening met hoe gevoelig iets voor ze is. Iemand op een terras is iets anders dan iemand op het strand. Twijfel je, vraag het dan.
Gebruiken. Hier gelden twee regels tegelijk:
- De AVG. Fotografeer of film je voor je bedrijf, dan geldt de uitzondering voor privégebruik niet, zegt de AP. Herkenbare mensen zijn persoonsgegevens, en je hebt een grondslag nodig. Dat iemand op de openbare weg loopt, is geen grondslag.
- Het portretrecht. Een straatfoto is geen portret in opdracht. Je mag hem in beginsel publiceren, tenzij iemand een redelijk belang heeft om dat tegen te houden. Denk aan zijn privacy, of een financieel belang.
“Herkenbaar” is ruim. Ook een postuur of houding kan iemand herkenbaar maken, zegt de AP, en volgens auteursrecht.nl ook attributen of de omgeving. Alleen een gezicht blurren is dus niet altijd genoeg.
Reclame is een apart geval
In 1997 oordeelde de Hoge Raad over een man die een betaald dansoptreden gaf in een Amsterdamse discotheek. Een foto daarvan belandde zonder zijn toestemming in een reclamefolder. Dat werd het Discodanser-arrest. De kernzin wordt sindsdien steeds aangehaald: wie op een portret staat, heeft “in beginsel steeds een redelijk belang” om zich te verzetten tegen gebruik van zijn portret in commerciële reclame. Het publiek gaat er namelijk van uit dat hij het product steunt.
Voor jou betekent het: een herkenbare voorbijganger in een advertentie, op een flyer of in een gesponsorde post vraagt altijd om toestemming vooraf. Ook als hij gewoon over straat liep.
Beslistabel
| Situatie | Wat je regelt |
|---|---|
| Straatbeeld zonder herkenbare mensen | Niets bijzonders. Check wel of iemand toch herkenbaar is aan houding, kleding of plek. |
| Sfeerbeeld met herkenbare passanten op de achtergrond, voor je website of socials | Beter: kadreren of timen zonder hen. Lukt dat niet, weeg dan af of je gerechtvaardigd belang hebt, of maak ze onherkenbaar. |
| Iemand komt prominent in beeld, bijvoorbeeld een close-up of een straatinterview | Toestemming vooraf, voor dit gebruik en deze kanalen, en vastgelegd |
| Een herkenbaar persoon in een advertentie, flyer of campagne | Altijd toestemming vooraf (Discodanser) |
| Je eigen team of acteurs op straat | Toestemming zoals bij elke shoot. Passanten blijven een aparte vraag. |
| Kinderen herkenbaar in beeld | Toestemming van een ouder, of niet gebruiken |
Moet je blurren?
Niet standaard. Wie niet herkenbaar is, hoef je niet onherkenbaar te maken. Het gaat om wie wél herkenbaar is, en waarvoor je het beeld gebruikt. Gerechtvaardigd belang kan een grondslag zijn, maar de AP stelt er drie eisen aan. Je hebt een echt belang. De verwerking is noodzakelijk: het kan niet met minder. En jouw belang weegt zwaarder dan dat van de persoon in beeld. Bij een promotiereel is het lastig vol te houden dat een herkenbare voorbijganger noodzakelijk is, want je kunt bijna altijd anders kadreren. Blurren of een andere take is dan de veilige keuze.
Op straat werken zonder gezichten
Dit is vakwerk, en het levert meestal ook mooier beeld op:
- Ondiepe scherptediepte. Je onderwerp scherp, de stad erachter zacht. Passanten worden vormen in plaats van gezichten.
- Lange sluitertijd. Op statief, met een sluitertijd van een seconde of langer. Lopende mensen vervagen tot strepen, de stad blijft staan.
- Timing en plek. Vroeg in de ochtend is de stad leeg. Kies een hoek waar mensen van je af lopen in plaats van naar je toe.
- Kadreren. Van onderaf tegen de lucht, of strak op je onderwerp. Wat niet in beeld komt, hoef je niet te regelen.
- Silhouet en rug. Tegenlicht en ruggen vertellen drukte zonder identiteit.
Wie toch in beeld komt: vraag het meteen
Iemand loopt precies goed door je shot en je wilt die take gebruiken? Vraag het ter plekke. Laat het beeld zien, vertel waarvoor het is, en leg het vast. Een foto van een getekend formulier of een berichtje vanaf de telefoon van die persoon werkt. Geef je naam en een mailadres mee, zodat iemand later van gedachten kan veranderen.
En als je zegt dat het kunst is?
De Uitvoeringswet AVG (artikel 43) zondert veel AVG-regels uit voor verwerkingen die uitsluitend journalistiek, artistiek of literair zijn. Een straatfotograaf die exposeert, kan daaronder vallen. Een bedrijfsvideo of reclame niet: die is commercieel. Ook het portfolio van een studio is voor een deel promotie. Reken er dus niet op, en ga voor zakelijk beeld uit van de gewone regels.
Dit is geen juridisch advies. Twijfel je over een specifieke situatie, lees dan de bronnen hieronder of vraag een jurist.